Sociaal domein: van regiefunctie naar integrale ketensamenwerking
De grote belofte van de drie centralisaties: betere integrale hulpverlening, op maat, tegen minder kosten. Helaas is in de meeste gemeenten de hulp aan kwetsbare inwoners nog altijd niet op het gewenste niveau. In de praktijk zien we een wirwar aan zorgvragen en zorgpartners met verkokerde data en systemen. Doorverwijzingen van het kastje naar de muur. Nauwelijks preventie. Een rammelende informatievoorziening. En zorgbehoeften én kosten die onnodig escaleren. Dit levert frustratie op, zowel bij cliënten, gemeenten als ketenpartners. Gemeenten krijgen de kwaliteit van de hulpverlening alleen omhoog als ze hun regierol slim inzetten om integrale ketensamenwerking effectief mogelijk te maken.
Gemeenten staan voor grote uitdagingen in hun informatiehuishouding. Voor I&A-teams betekent dit dat nieuwe kennis snel moet worden opgepakt. Tijdens de 9 Kennisateliers leer je de essentie van procesgericht werken, informatiemanagement, digitale samenwerking en AI, praktisch, actueel en direct toepasbaar.
Preventief, vraaggericht en integraal holistische aanpak
Een soepel geoliede machine op dit vlak realiseer je uiteraard niet van vandaag op morgen. Bovendien is het nog wachten op de Wams, waarmee gegevensuitwisseling wel iets makkelijker wordt, maar wat geen oplossing is voor alle uitdagingen. Toch zijn er wel een aantal concrete stappen die je morgen al kunt zetten: laat je i-visie aansluiten op het sociaal domein, breng de knelpunten in kaart door procesanalyse of maak data visueel voor effectieve sturing met een dashboard. Het vraagt om een andere benadering om preventief, vraaggericht en met een integraal holistische aanpak te kunnen werken.
Quick Scan: ben jij al klaar voor de Wams?Richt je regierol goed in met passende informatievoorziening
Effectieve informatievoorziening speelt een cruciale rol bij het regie voeren op en het implementeren van een gezamenlijke aanpak binnen het sociaal domein. In de praktijk zien wij talloze voorbeelden bij gemeenten om meer en beter samen te werken in de keten. Waarschijnlijk ervaar je het binnen jouw gemeente ook: samenwerking en breder uitvragen van de hulpvraag zet vaak meer zoden aan de dijk dan op aparte eilanden werken aan deeloplossingen. Maar samenwerken gaat vaak op de inhoud en in mindere mate op het proces en de informatievoorziening.
Delen van relevantie informatie cruciaal
Informatievoorziening is het hele proces van het verzamelen, verwerken, opslaan en verstrekken van informatie (inclusief technologie) om ervoor te zorgen dat mensen toegang hebben tot de juiste kennis, op het juiste moment. Het delen van relevante informatie tussen verschillende hulpverleningsinstanties is nodig om een integraal beeld van de inwoner te krijgen. Hierdoor kunnen onder meer zorg, welzijn, werk en inkomen beter op de vraag en elkaar afgestemd worden.
Meer grip op het sociaal domeinLuisteren naar je inwoners stimuleert zelfredzaamheid
Goed luisteren en de inwoner onderdeel maken van de keuzes voor de oplossing, stimuleert de zelfredzaamheid en zorgt vaak voor sneller herstel en een betere levenskwaliteit. Ook komen escalatie en specialistische inzet minder vaak voor en dalen de kosten. Zeker als je preventief aan de slag gaat en de inwoner met minder middelen beter ondersteunt. Andersom kan goede informatievoorziening de inwoner helpen bij het zoeken naar en krijgen van laagdrempelige hulp. Gedurende de ondersteuning helpt een goed ingerichte informatievoorziening bij het meer inzicht gegeven in de (gezamenlijk) gekozen aanpak en voortgang hiervan.
Pak als gemeente je regierol
Hierbij is voor jou als gemeente een belangrijke regierol weggelegd. Maar hoe richt je de samenwerking en informatievoorziening met alle ketenpartners zo efficiënt mogelijk in? Gaat de komst van de Wams de samenwerking vereenvoudigen? Hoe zorg je dat de mens écht centraal staat bij je dienstverlening? Hoe weet je welke (preventieve) maatregelen zinvol zijn? En hoe houd je daarbij de kosten beheersbaar, zodat het sociaal domein niet steeds meer middelen van andere voorzieningen afsnoept?
Praktijkvoorbeelden: starten met effectieve integrale ketensamenwerking
Geen eenvoudige opgave. Wij zien gemeenten dan ook regelmatige worstelen met het effectief inrichten van hun regierol. Daarom organiseerden wij, in samenwerking met de gemeente Oss en gemeente Ede, onlangs de Ronde Tafel ‘Sociaal domein: van regiefunctie naar effectieve ketensamenwerking’. De dilemma’s waarover we met elkaar in gesprek gingen, kwamen vanuit Ede en Oss. Twee gemeenten met een kleinschalige en opvallend concrete samenwerkingsaanpak.
Gemeente Oss: met de samenwerkwijze met inwoners aan de slag
Oss startte zeer mensgericht. Na het vaststellen van de basisrandvoorwaarden – bestuurlijk draagvlak, vertrouwen en financiën – schoof men letterlijk bij de inwoner aan tafel. Door gezamenlijk het gesprek aan te gaan over de hulpvraag, welke professional momenteel in welke hulp voorziet, wat hierbij wel en niet werkt en gezamenlijk de nieuwe, integrale aanpak te bepalen, over diverse wetten heen, konden de verschillende partijen elkaar direct versterken. De uitvoeringspraktijk – wat hebben we nodig – gaf zo invulling aan de informatievoorziening en inrichting van de ondersteunende systemen.
Gemeente Ede: analyseren en ontsluiten van data
Ede daarentegen nam de regie niet via de inwoner, wijkteams en ander voorliggend veld, maar via informatiemanagement. Hiervoor koppelde de gemeente de Wmo aan de Wlz en ontstond er één proces voor alle sociaal domeinvragen. Een gestructureerde aanpak waarbij werd ingezoomd op het analyseren en ontsluiten van data. Wat weten we van een inwoner die hulp nodig heeft, wat er gebeurt er allemaal in onze gemeente? Bij elke stap in het proces werd gecheckt wat wel en niet wettelijk is toegestaan en werden duidelijke keuzes gemaakt. Zo is er een gedegen, betrouwbare basis gevormd voor versnellen en opschalen naar samenwerking met andere ketenpartners.
Sla een brug tussen mens en informatievoorziening
Ede heeft de systemen dus op orde en gaat nu de uitdaging aan om de mensen en organisatie nog meer integraal te laten samenwerken. Oss kreeg een kleine groep mensen heel voortvarend mee en heeft nu een lange adem nodig om het informatielandschap net zo integraal in te richten.
I-visie: gemeenten hebben vaak een goede eerste stap gezet
Deze praktijkcasussen staan symbool voor een tendens die we in de praktijk veel zien. Wellicht herken je ook je eigen gemeentelijke organisatie hierin. Er is absoluut intentie om meer integraal te werken over de domeinen heen en betere regie te voeren op de hulpverlening aan inwoner. Veel gemeenten hebben een goede eerste stap gezet met een gezamenlijke i-visie. Maar daarna is het stil blijven staan. Of men is juist te hard gaan lopen, door direct door te gaan naar het systeem. Hierbij worden twee belangrijke stappen overgeslagen, namelijk het dienstverleningsconcept (hoe ga je die inwoner nu echt helpen?) en de processen (essentieel om erachter te komen waar de knelpunten zitten, waar en wanneer je informatie mist). In een goed ingericht informatielandschap dat mens en informatie optimaal verbindt, zijn deze vier onderdelen aan elkaar gelieerd.
Drie concrete stappen om nu te zetten
1. I-visie: laat deze goed aansluiten op het sociaal domein
De i-visie geeft richting aan de informatievoorziening en helpt je keuzes maken in projecten. Maar sluit deze voldoende bij de visie op dienstverlening van het sociaal domein? Je hebt laagdrempelig draagvlak nodig. Informatievoorziening moet daarop aansluiten. Informatie moet beschikbaar zijn en systemen laagdrempelig en makkelijk te gebruiken. Welke kanalen bieden we als gemeente aan en waar kunnen inwoners terecht? Aandachtspunten hierbij zijn ethische zaken zoals privacy en behoud van de menselijke maat bij het inzetten van data. En denk ook na over hoe je publieke waarde inzichtelijk wilt maken en welke informatie je aan ketenpartners vraagt en wat zij daarvoor terugkrijgen.
Laat het ‘silo-denken’ los
Een doordachte i-visie voor het sociaal domein laat het ‘silo-denken’ los en geeft richting aan en grip op alle verkokerde zorg en data, met aandacht voor het menselijke aspect. Je hebt helder wanneer en hoe je inwoners te hulp schiet, welke informatie je hiervoor inzichtelijk moet hebben en hoe deze wordt ontsloten. Zo kun je de inwoner doelgerichter en eerder helpen. Dit scheelt veel tijd en geld en zorgt voor vitalere en gelukkige inwoners. <KNOP: link naar workshoppagina ‘I-visie sociaal domein’.
2. Procesanalyse: breng de knelpunten in kaart
Waar loopt het spaak? Om inzicht te krijgen waarin de samenwerking of trajecten vastlopen, is het zinvol om te achterhalen wat de oorzaak is van een bepaald knelpunt en welke partijen hierbij betrokken zijn. Zo zien we vaak terughoudendheid bij ketenpartners om informatie met gemeenten te delen. Het loont om goede afspraken te maken over welke informatie echt nodig is, en wat je je partners daarvoor in retour biedt.
Veel verschillende processen
Een andere veelvoorkomende hobbel zijn de vele verschillende processen. Als gemeente kun je jouw ideale standaard meestal niet afdwingen bij ketenpartners, aangezien ook zij weer met hun eigen interne processen en de processen van allerlei andere (gemeentelijke) organisaties te maken hebben. Zoek dus naar algemene delers om de processen zo optimaal mogelijk te stroomlijnen en vervolgens beter integraal te kunnen samenwerken.
3. Dashboard: maak data visueel voor effectieve sturing
Een dashboard is een ideaal hulpmiddel om via grafieken, kaarten en diagrammen snel inzicht te krijgen in de stand van zaken en vervolgens met die informatie te sturen. Niet alleen om beleid te kunnen verantwoorden qua kosten en effectiviteit van zorgverlening.
Dashboard voor preventie
Maar denk ook aan sturing op tactisch-operationeel niveau: door inzicht te bieden in demografische of geografische kenmerken van inwoners, kun je een dashboard binnen het sociaal domein ook inzetten voor preventie bij bepaalde risicogroepen. Hoe groot is een bepaalde risicogroep in de gemeente, waar bevindt die zich en hoe kunnen we hier de zorgvraag verkleinen en (meer) problemen voorkomen?
Zet jij een volgende stap naar integraal samenwerken?
Zoals gezegd, is effectieve ketensamenwerking niet 123 gerealiseerd. Maar denk niet direct te groot en ingewikkeld, en zet met hulp van bovenstaande handvatten morgen al een eerste stap. Zo komt het uiteindelijke doel – betere integrale hulpverlening, op maat, tegen minder kosten – al een heel stuk dichterbij.
Meer informatie?
Heb je een vraag of wil je verdere stappen zetten naar een integrale ketensamenwerking? Gabrielle denkt graag met je mee.
