Common Ground vraagt om een nieuw inkoopkompas
Laat als publieke organisatie je inkoop, budgetten en aanbestedingen meegroeien met een moderne informatievoorziening. Iedere gemeente wil een wendbare, veilige en toekomstbestendige digitale dienstverlening. Common Ground biedt hiervoor een richting: component gebaseerd werken, data los van applicaties, open standaarden en betere interoperabiliteit. Dit vraagt niet alleen om een omslag in architectuur of hoe je je organisatie inricht. De omslag begint al bij een andere kijk op inkoop en budgettering.
Wel de techniek moderniseren, maar niet altijd de manier van inkopen
Niet dat we het nu ‘fout’ doen. Maar de manier waarop we software inkopen is nog gebaseerd op een tijdperk waarin alles-in-één software de meest voor de hand liggende keuze was. Terwijl gemeenten hun informatievoorziening willen moderniseren, blijven inkoopprocessen vaak gericht op traditionele patronen:
- complete systemen in één keer aanschaffen;
- tientallen pagina’s functionele eisen die alles vooraf willen dichttimmeren;
- koppelingen als maatwerk inkopen;
- budgetten per applicatie in plaats van per bedrijfsfunctie of component.
Common ground: een organisatiebrede veranderaanpak
Dat is begrijpelijk, want zo waren aanbestedingen jarenlang ingericht. Maar de informatiekundige visie van Common Ground maakt duidelijk dat deze benadering, hoe vertrouwd ook, niet langer optimaal aansluit op hoe moderne digitale ecosystemen werken.
Vanuit de visie van Quarant wordt Common Ground niet gezien als IT-vernieuwing, maar als organisatiebrede veranderaanpak. Dat betekent dat ook inkoop, contractering en leveranciersmanagement mee moeten bewegen met deze nieuwe werkelijkheid.
Inkoop wordt een strategisch instrument
Gemeenten werken steeds vaker met meerdere leveranciers, SaaS-diensten en uitwisselbare componenten. Daarmee verschuift de rol van inkoop: van alles bij één leverancier neerleggen naar slim regisseren in een modulaire keten.
Dit vraagt om:
- beter zicht op interoperabiliteit;
- eisen op API-kwaliteit;
- aandacht voor vervangbaarheid en exit;
- sturen op doorontwikkeling in plaats van oplevering alleen.
Inkoopbeleid: van productgericht naar doelgericht
Het gaat er niet om leveranciers ‘strakker’ aan te sturen, maar om duidelijker te sturen op wat je als gemeente nodig hebt om wendbaar te blijven. Om deze reden moet ook het inkoopbeleid veranderen: van productgericht naar doelgericht inkopen.
In plaats van: ‘geef ons een applicatie die alles kan’ wordt het: ‘geef ons een oplossing die dit doel realiseert, goed integreert en vervangbaar blijft.’ Hiermee ontstaat ruimte voor innovatie zonder direct vast te zitten aan één leverancier of één technologie.
Eisen op interoperabiliteit en vervangbaarheid
Common Ground draait om samenwerken in een keten. Dat betekent dat gemeenten scherp mogen zijn op:
- open API’s (Application Programming Interface);
- documentatie van koppelingen;
- gegevensafspraken;
- dataportabiliteit;
- overdraagbaarheid van configuraties.
Niet om streng te zijn, maar om de eigen regie te beschermen — iets wat in praktijktrajecten regelmatig wordt genoemd.
Contracten modulair en flexibel maken
Deze benadering heeft ook gevolgen voor contracten. In een omgeving met meerdere componenten en leveranciers werkt een langdurig contract minder goed. Gemeenten hebben baat bij:
- kortere doorlooptijden (geen langdurige en complexe aanbestedingstrajecten);
- iteratieve levering van functionaliteiten;
- duidelijke afspraken over exit (geen vendor lock-in meer);
- afspraken over doorontwikkeling (hoe modules door de community of leveranciers verder worden verbeterd);
- ruimte voor minicompetities (kleine gerichte uitvragen voor specifieke componenten).
Dit maakt de informatievoorziening minder kwetsbaar en de markt dynamischer.
De verborgen bottleneck: de manier van budgetteren
Veel gemeenten willen wendbaarder worden, maar budgetteren vaak nog per applicatie. Daardoor blijft de vraag welke applicatie we kopen onbewust leidend — ook als we eigenlijk zouden willen bewegen richting componenten en hergebruik.
Traditioneel zien we software als een product dat je koopt: je betaalt eenmalig voor licenties, een grote implementatie en daarna onderhoud je alles bij dezelfde leverancier. Met open source betaal je geen licentiekosten voor de software zelf. De broncode is vrij beschikbaar, iedereen mag er aan bijdragen. Er zijn al best veel Common Ground-componenten die je zo kunt gebruiken. Je betaalt alleen nog voor de diensten eromheen.
Een modern budgetmodel kijkt niet naar applicaties, maar naar:
• functies (zaakafhandeling, datadistributie, interactie);
• doorontwikkeling van specifiek bouwblokken;
• integratie en interoperabiliteit;
• hosting en ondersteuning.
Dat vraagt soms om een aanpassing in interne besluitvorming. En meer afstemming met informatiemanagement en business en ook beperking van mandaat voor aanschaf van applicaties bij de vakafdelingen. Maar het levert veel op: meer grip, meer flexibiliteit.
Doorwerking in Europese (en nationale) aanbestedingen
Er leeft soms het idee dat aanbestedingsregels deze modernisering in de weg staan, maar dat is niet zo. Gemeenten mogen – en de nieuwe GIBIT 2025 ondersteunt dit expliciet – transparantie, vervangbaarheid en open standaarden vragen, als ze het maar goed motiveren.
Gemeenten kunnen aanbesteden op:
- inspanning met een resultaatverplichting;
- componentkwaliteit;
- integratiekracht;
- modulaire opbouw;
- open techniek;
- doorontwikkelvermogen (ontwikkelkracht);
- exit-voorwaarden.
Dat past volledig binnen het aanbestedingsrecht en helpt gemeenten om meer toekomstgericht te werken.
Conclusie: inkoop speelt een belangrijke rol, maar het is één van meerdere sleutels
Het is te eenvoudig om te zeggen dat Common Ground ‘valt of staat’ met inkoop. Dat doet geen recht aan het grotere geheel.
De werkelijkheid is genuanceerder:
- Inkoop is een belangrijk onderdeel, omdat het bepaalt hoe flexibel en toekomstvast je oplossingen kunnen zijn.
- Architectuur en regie zijn net zo belangrijk, omdat die sturen op samenhang en kwaliteit (werken onder architectuur).
- Organisatieontwikkeling is cruciaal, want medewerkers moeten begrijpen hoe ze in een modulaire wereld werken.
- Leiderschap en governance maken het mogelijk om in de juiste richting te bewegen.
- Inkoop is dus geen rem, maar een kans. Een hefboom die gemeenten helpt om de ambitie van Common Ground te verbinden met de realiteit van hun IT landschap.
De echte vraag is daarom niet óf inkoop moet veranderen, maar:
Hoe kunnen we inkoop, regie en architectuur samen slimmer organiseren om toekomstbestendige dienstverlening mogelijk te maken?
Common ground: eerste stappen voor gemeenten
Common ground: hoe zet je als gemeente nu al stappen? Met software die slim gebruikmaakt van alle data die zowel intern als extern beschikbaar is,…
Handhaving in beweging: Common Ground en AI veranderen het vak
Uitvoerende overheden staan voor een fundamentele verandering in de manier waarop zij informatie organiseren en gebruiken. Door…
Waarom laten we ‘open source’ de ontwikkeling van Common Ground frustreren?
Waarom gaat de ontwikkeling van Common Ground zo traag? Volgens ons speelt de onnodige koppeling met open source daarin een belangrijke rol.
DIENSTEN
Wat wij bieden
Meer informatie?
Stel je vraag aan Ed. Hij denkt graag met je mee!
