Datagedreven sturing: werken aan publieke meerwaarde

Datagedreven sturing
werken aan publieke meerwaarde
In de film Minority Report arresteert Tom Cruise misdadigers al voordat ze hun misdaad begaan. De werkelijkheid is uiteraard minder zwart-wit, maar de inzet van data en algoritmen bij besluitvorming laat zien hoe belangrijk zorgvuldigheid, transparantie en menselijk toezicht zijn geworden.
De stad als database
Marktpartijen als Facebook en Google, maar ook retailers als Bol.com, Wehkamp en Coolblue hebben jaren geleden al ingezien dat informatie een van hun belangrijkste productiemiddelen is, naast mensen en kapitaal. Ook in bijvoorbeeld de sportwereld spelen data-analisten een steeds grotere rol. Voor de dagelijkse werkprocessen van gemeenten en hun partners is data eigenlijk net zo belangrijk.
Actueler, betrouwbaarder en omvangrijker
Gemeenten hebben de voorbije jaren veel geïnvesteerd in het stelsel van basisregistraties. Bovendien bieden applicaties en tools steeds meer mogelijkheden om administratieve en geografische data te analyseren. Hierdoor wordt het steeds eenvoudiger om beleid en uitvoering te ondersteunen met inzichten uit data. Dat vraagt echter ook om aandacht voor governance, privacy, algoritmische transparantie en de vraag hoe besluiten die op basis van data tot stand komen uitlegbaar blijven. Daarnaast stelt de Wet open overheid (Woo) hogere eisen aan de kwaliteit, vindbaarheid en beschikbaarheid van informatie. Goed databeheer is daardoor niet alleen een voorwaarde voor datagedreven werken, maar ook voor transparante dienstverlening.
We zien dus dat:
- er steeds meer bronnen bij komen;
- nieuwe data sneller voor analyse beschikbaar is;
- analysemogelijkheden steeds beter worden.
- AI steeds nieuwe mogelijkheden biedt om informatie te analyseren en patronen te herkennen.
Open of gesloten datasets: maak bewuste keuzes
Hoewel steeds meer gemeenten het belang van datagedreven sturing erkennen, staat het nadenken over de mogelijkheden, wensen en onwenselijkheden bij het verzamelen en gebruiken van data nog in de kinderschoenen. Je kunt als gemeente bijvoorbeeld niet zomaar alle data overal voor gebruiken, laat staan met iedereen delen. Het is daarom belangrijk om bij ieder onderzoek of creatie van een dataset vooraf te bepalen of je in dat geval wilt werken met een open of gesloten dataset. Daarbij spelen informatiebeveiliging, privacy, digitale soevereiniteit en ethisch gebruik van data een steeds belangrijkere rol.
Open:
- Gemeente stelt samen met partners relevante onderwerpen en definities vast.
- Gemeente verzamelt de data samen met partners.
- Gemeente duidt en verrijkt data samen met partners.
- Gemeente is eigenaar van de (gekoppelde) data, maar stelt de data en informatie open beschikbaar.
Gesloten
- Gemeente stelt zelf relevante onderwerpen en definities vast.
- Gemeente verzamelt de data zelf.
- Gemeente duidt en verrijkt data zelf.
- Gemeente is eigenaar van de (gekoppelde) data en stelt restricties aan het gebruik van de data en informatie, of schermt helemaal af.
Trend richting open datasets
De praktijk kent veel mengvormen, maar de trend is richting ‘open’. Samenwerken met partners biedt op de eerste plaats meer mogelijkheden bij het verzamelen. Daarnaast gaat de datakwaliteit vaak omhoog en verbetert de duiding als meerdere partijen samenwerken. Dit omdat er vanuit meerdere invalshoeken naar de data wordt gekeken. Om al deze redenen leidt het samenwerken met partners sneller tot bruikbare informatie en bovendien sneller tot een andere manier van nadenken over maatschappelijke problematieken.
Pilots zijn een prima begin
Hoe zet je als gemeente de eerste stappen richting meer datagedreven sturing? Wij adviseren een exploratieve aanpak met pilots. Op die manier merk je snel wat werkt en wat niet en kun je jezelf dus snel verbeteren, oftewel: “Start klein, leer snel en bouw voort op wat werkt”. Voorkom daarbij dat het een feestje van I&A wordt. Vraag het bestuur genoeg tijd en budget om regelmatig bijeenkomsten te organiseren waarin de pilots voor een brede groep collega’s worden besproken. Zowel de inhoudelijke resultaten als de procesmatige leerpunten. Betrek vooral ook medewerkers uit de primaire processen en de externe partijen met wie ze samenwerken bij deze pilots.
Verantwoord omgaan met data en privacy
Het anonimiseren of pseudonimiseren is essentieel bij het verzamelen van datasets over bijvoorbeeld criminaliteit, zorg, schuldhulpverlening, jeugdwerkloosheid en schoolverzuim. Er zijn veel manieren om ervoor te zorgen dat de privacy gewaarborgd is. Wees open en transparant over wat, hoe, waarom en waarvoor je verzamelt en hoe je de privacy waarborgt. Op die manier ben je als gemeente voor iedereen controleerbaar. Naast privacy is ook transparantie belangrijk. Organisaties moeten kunnen uitleggen welke gegevens worden gebruikt, hoe analyses tot stand komen en welke rol algoritmen daarbij spelen.
Datagedreven werken begint bij duidelijke doelen, betrouwbare gegevens en goede afspraken over eigenaarschap, kwaliteit en gebruik. Organisaties die die basis op orde hebben, kunnen data inzetten om processen te verbeteren, dienstverlening te versterken en beter onderbouwde keuzes te maken.
Deze vraagstukken raken direct aan datasoevereiniteit. Hoor meer in onze podcast over datasoevereiniteit of beluister deze short.
De volgende stap in datagedreven werken voor gemeenten
Steeds meer publieke organisaties zetten in op datagedreven werken om beter te sturen en maatschappelijke vraagstukken aan te pakken. Maar hoe ga je van losse experimenten naar een gestructureerde aanpak en haal je echt waarde uit data?
Wat zijn de eerste stappen naar een meer datagedreven gemeente?
Steeds meer gemeenten willen aan de slag met datagedreven sturen. Doel is dienstverlening en processen verbeteren op basis van feiten in plaats van aannames. Maar waar moeten we beginnen als we meer beslissingen op basis van data willen nemen? Deze vraag werd ons gesteld door een medewerker bij een middelgrote gemeente in Nederland. We geven graag enkele tips en adviezen.
Thema’s
Informatiemanagement
Quarant is gespecialiseerd in informatiemanagement voor gemeenten en ondersteunt organisaties bij vraagstukken rondom gemeentelijke informatievoorziening, I&A-strategie, informatiehuishouding, digitale transformatie en de ontwikkeling van een moderne digitale overheid. Hieronder vind je de thema’s waarop onze diensten aansluiten, met tips en inspiratie uit ons vakgebied.



Wil je werken aan duurzame verbetering van informatievoorziening, dienstverlening of digitale transformatie? bekijk dan onze dienstenpagina.
Wil jij weten hoe je je meer kunt gaan richten op datagedreven sturing?
Datagedreven werken helpt publieke organisaties om beleid, dienstverlening en bedrijfsvoering beter te onderbouwen met feiten en inzichten. Wij helpen je om data om te zetten in bruikbare stuurinformatie, met aandacht voor datakwaliteit, governance en eigenaarschap. Samen bepalen we waar jouw organisatie staat en welke stappen nodig zijn om verder te groeien in datagedreven sturen. Zo maak je de stap van data verzamelen naar beter onderbouwde beslissingen.



