
Collectivisering van digitalisering: een kantelpunt voor gemeenten?
Tijdens de ALV van de VNG van 30 september stond de collectivisering van digitalisering opnieuw op de agenda. Er lagen nog geen nieuwe besluiten voor, maar vooral een tussenstand van de voorstellen waaraan VNG en gemeenten werken. Common Ground krijgt daarin als een van de eerste concrete uitwerkingen van collectivisering veel aandacht.
Van versnippering naar gezamenlijke slagkracht
Gemeenten staan voor dezelfde uitdagingen. De druk op dienstverlening neemt toe. Wet- en regelgeving wordt complexer en cyberdreigingen groeien. Tegelijkertijd blijven arbeidsmarkttekorten een structureel probleem. Veel gemeenten zoeken naar manieren om deze opgaven het hoofd te bieden met beperkte capaciteit en middelen.
De richting is al eerder bepaald: gemeenten willen voor hun dienstverlening toewerken naar een gezamenlijke digitale basis via de collectiviseringskoers Common Ground. In de afgelopen jaren is door gemeenten, leveranciers en samenwerkingsverbanden flink gepionierd en gerealiseerd. In de eerstvolgende stap is het zaak om deze ontwikkelingen samen te brengen tot één collectieve gegevensvoorziening, waarop bestaande en nieuwe gemeentelijke voorzieningen kunnen voortbouwen. Gemeenten kunnen daar stapsgewijs op aansluiten; het gaat dus niet om één landelijke applicatie of het in één keer vervangen van bestaande systemen.
Common Ground is meer dan techniek
Common Ground wordt in de praktijk nog vaak technisch aangevlogen. Het gesprek gaat al snel over architectuur, API’s, standaarden, gegevens en voorzieningen. Dat is begrijpelijk, maar deze ontwikkelingen brengen ook andere vragen met zich mee.
Welke onderdelen van de informatievoorziening organiseren gemeenten gezamenlijk en welke blijven lokaal? Hoe worden governance, bevoegdheden en verantwoordelijkheden ingericht? Hoe organiseren gemeenten gezamenlijke regie? En hoe worden kosten, risico’s en baten verdeeld? Welke rollen zijn er intern bij gemeenten nodig en hoe geeft je een dergelijke transformatie van de gemeentelijke organisaties vorm?
Daarmee raakt Common Ground de manier waarop gemeenten hun informatievoorziening toekomstvast organiseren, samenwerken en opdrachtgeverschap invullen. De uitvoering blijft daarbij plaatsvinden in een ecosysteem van gemeenten, samenwerkingsverbanden en marktpartijen.
De volgende stappen in Common Ground
De komende periode worden de voorstellen verder uitgewerkt en de planning is dat in december 2026 besluitvorming voorligt over onder meer de collectieve gegevensvoorziening, regievoering, governance en organisatorische inrichting.
Daarna zal in juni 2027 een volgend belangrijk besluitvormingsmoment volgen. Dan worden de definitieve wijze van financiering, bekostiging en eventuele financiële randvoorwaarden aan de gemeenten voorgelegd.
Keuzes worden in de komende maanden dus steeds concreter. Niet alleen over de techniek, maar ook over wat gemeenten gezamenlijk gaan organiseren, hoe ze daarop sturen en uiteindelijk hoe ze dat met elkaar gaan betalen. En niet te vergeten: wat deze ontwikkelingen betekenen voor de eigen organisatie en hoe je je als gemeente voorbereid op een informatievoorziening die steeds meer gezamenlijk wordt georganiseerd.

Het is tijd om de koers te bepalen
Het Common Ground-kennisteam van Quarant volgt de ontwikkelingen al jaren op de voet. Waar Common Ground lange tijd vooral het terrein was van pioniers worden de richting, keuzes en oplossingen steeds concreter. Daarmee staan steeds meer gemeenten voor de vraag wat Common Ground voor hun organisatie betekent en welke route het beste aansluit bij hun ambities en mogelijkheden.
Wij gaan graag met je hierover in gesprek.
De belangrijkste aandachtspunten voor je IT-sourcing strategie
Met de juiste sourcing strategie kun je de ambities van je organisatie voor de dienstverlening en bedrijfsvoering een flinke boost geven. We zetten de belangrijkste aandachtspunten daarvoor voor jou op een rij.
Nextcloud als stap naar meer digitale autonomie
Digitale autonomie en digitale soevereiniteit staan steeds hoger op de agenda van publieke organisaties. Vragen over gegevensopslag, afhankelijkheid van leveranciers en controle over digitale voorzieningen worden steeds relevanter.
Digitale soevereiniteit: wat als afhankelijkheid ons stilzet?
In deze wereld gebruikt een bondgenoot geen tanks, maar een stekker.
Europa krijgt een keuze: meebewegen met nieuwe eisen, of “terug naar de middeleeuwen”. Landen slikken. Bestuurders hopen tijd te kopen. Maar afhankelijkheid groeit niet langzaam meer, hij versnelt.

Kennissessie
Bunnik
Onze informatieadviseurs helpen je om de ontwikkelingen te vertalen naar de eigen organisatie en naar heldere keuzes voor bestuur en management. Van koers naar een concrete en haalbare routekaart voor de komende jaren.
Gemeenten zijn op de VNG-ledenvergadering bijgepraat over de volgende stap van Common Ground: geen nieuw landelijk systeem, maar één gezamenlijke digitale basis voor gemeentelijke gegevens, met gezamenlijke regie. Zo’n honderd gemeenten werken er al op onderdelen mee. In december besluiten gemeenten over koers en governance, in juni over het geld, en in 2028 start de structurele regie.
Daarom zijn nu al keuzes nodig: wat gaat straks naar het collectief, wat blijft lokaal en wanneer sluit je aan? Wij helpen die keuzes te vertalen naar informatiebeleid, begroting en een aanpak waar je medewerkers in meegaan. Zullen we eens kijken waar jullie staan?.
