Wat betekent de transparantieplicht voor gemeenten?  

Generatieve AI is in korte tijd een gangbaar hulpmiddel geworden om het werk binnen publieke organisaties te ondersteunen. Medewerkers gebruiken AI om teksten op te stellen, vergaderingen te transcriberen, beelden te genereren en informatie te analyseren. Sinds 2 augustus 2026 gelden de transparantieverplichtingen uit artikel 50 van de AI Act. Hierdoor is de volgende vraag nu nog relevanter: wanneer moet je als organisatie kenbaar maken dat je generatieve AI hebt gebruikt? 

Het antwoord op die vraag is een stuk genuanceerder dan “alles wat uit een AI-tool komt rollen, moet een label krijgen”. In dit blog zoomen we in op de precieze inhoud van het artikel, laten we het verschil tussen de letter van de wet en de gedachte achter de wet zien, en sluiten we af met een stappenplan waarmee je beiden afdekt. 

Datum
4 november 2026
Auteur
Martijn van Duijn
Diensten
Data, AI en technologie
Leestijd
11 min
Pagina delen:

Wat houdt die transparantieplicht dan precies in? 

Zet je een chatbot in, publiceer je AI-teksten of gebruik je AI-beeld, -geluid of -video? Dan moet je daar in veel gevallen open over zijn. De wettelijke basis hiervoor vind je zoals gezegd terug in artikel 50 van de AI Act. Voor publieke organisaties zijn er vier verplichtingen belangrijk om uit te lichten. 

Een chatbot, voicebot of avatar 

Wie direct met een AI-systeem communiceert, moet daar actief van op de hoogte gebracht worden, tenzij dat al overduidelijk is uit de context. De wet legt deze plicht bij de aanbieder van het systeem. Bouwt je organisatie zelf een bot op een extern taalmodel, dan ben je zelf aanbieder en moet je dus zelf zorgen voor de melding. Koop je een kant-en-klare chatbot in, dan ligt die verantwoordelijkheid bij de leverancier.  

Gepubliceerde AI-tekst 

Publiceer je door AI gegenereerde of bewerkte tekst om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang, dan moet je dat melden. Ook hier zijn weer een aantal belangrijke uitzonderingen in de wet opgenomen. De wet geldt namelijk alleen voor tekst die AI zelf genereert of inhoudelijk bewerkt. Gebruik je AI alleen voor een spellingscontrole of een kleine taalverbetering, dan is dat dus geen reden voor een melding.  Daarnaast zijn ook teksten die na het genereren  uitvoerig door een mens beoordeeld worden uitgesloten van de transparantieplicht. Belangrijk is wel dat er expliciet een natuurlijk persoon moet zijn aangewezen die de verantwoordelijkheid voor de  beoordeling draagt. Een beleidsmedewerker die een eerste concept laat schrijven, de inhoud beoordeelt, de bronnen controleert, de tekst aanpast en verantwoordelijkheid neemt voor het eindresultaat, voldoet daaraan. Een formele handtekening zonder inhoudelijke controle telt niet. 

Deepfakes in beeld, geluid of video 

Gebruik je AI voor beeld, geluid of video en valt dit onder de definitie van een deepfake? Dan ben je verplicht aan te geven dat het materiaal AI-gegenereerd is. Ik hoor je al denken: “Wat valt er dan precies onder die definitie?” Beeld-, audio- of videocontent die met AI is gegenereerd of gemanipuleerd, die lijkt op bestaande personen, objecten, plaatsen, organisaties of gebeurtenissen en die ten onrechte voor authentiek of waarheidsgetrouw zou kunnen worden aangezien. Denk aan een nagemaakte stem van de burgemeester of een AI-gegenereerde foto van “bewoners” in een campagne. Een illustratie die door AI-gegeneerd is valt dus niet onder de transparantieplicht. De eerste vraag is dus altijd of het materiaal onder deze definitie valt. Zo niet, dan gelden de transparantieregels niet.  

Wat is er daarnaast nog van belang?  

Aanbieders van generatieve AI moeten hun output machineleesbaar markeren. Dat zijn dure woorden voor: software moet kunnen herkennen dat iets door AI is gemaakt. Die plicht ligt bij je leverancier, niet bij jou. Vraag bij inkoop wel hoe de leverancier die markering borgt. Gebruikt jouw organisatie ten slotte een systeem dat emoties herkent of mensen op basis van biometrische gegevens indeelt, bijvoorbeeld bij camera’s of gespreksanalyse, dan moet je de mensen die erdoor worden geraakt daarover informeren. 

Hoe gaan we dan aan de slag?  

Als we tot nu toe één ding kunnen concluderen, dan is het dat de transparantieverplichtingen behoorlijk complex zijn. Het kan daarom helpen niet alleen de letter, maar ook de geest van de wet te mee te wegen. Het doel van de transparantieverplichtingen is uiteindelijk om te voorkomen dat mensen door AI worden misleid. Het mooie is: wie de geest van de wet centraal zet, voldoet in de regel ook aan de letter. Daarom combineert de beslisboom hieronder beide. De eerste drie vragen volgen de letter van de wet, de vierde vraag voegt daar nog een extra controle voor de geest aan toe. Zo weet je zeker dat je als organisatie goed bezig bent.  

Beslisboom transparantieplicht AI Act: in vier vragen bepaal je of je AI-gebruik moet melden

Download de iconen: Iconen EU.

Hoe past de transparantieplicht in het bredere AI-verhaal van jouw organisatie? 

Versnipperde pilots en use cases die mooi klinken, maar in de praktijk weinig opleveren. Met onze AI-routekaart helpen we publieke organisaties AI structureel en organisatiebreed te verankeren. We onderscheiden drie fundamentele sporen waarop organisaties stappen moeten zetten: Organisatie, Team en Persoon. Deze sporen staan niet op zichzelf, maar werken in synergie met elkaar samen. Alleen wanneer een organisatie stappen zet op alle drie de sporen, ontstaat de basis voor succes. Ook de transparantieverplichtingen bekijken we met diezelfde lens: de afspraken uit de beslisboom leg je vast in je beleid (Organisatie), laat je landen in je werkprocessen (Team) en maak je bekend bij medewerkers, zodat zij zelf herkennen wanneer een melding nodig is (Persoon). Benieuwd hoe jouw organisatie echt stappen kan zetten? Bekijk de AI-routekaart 

De AI routekaart

De inzet van AI vraagt meer dan alleen nieuwe technologie. Het vraagt om keuzes, richting en een aanpak die past bij jouw organisatie. Met de AI Routekaart van Quarant krijg je inzicht in waar je staat, welke kansen er liggen en welke stappen nodig zijn om AI verantwoord en effectief in te zetten.

Lees hoe jouw organisatie grip krijgt op AI en zet de volgende stap met de AI Routekaart van Quarant.

Blijf op de hoogte van nieuwe regels rond AI 

De regels rond AI ontwikkelen zich snel. De AI Act wordt gefaseerd ingevoerd en daarnaast verschijnen voortdurend nieuwe handreikingen, richtlijnen en nationale uitwerkingen. Het is voor publieke organisaties een flinke uitdaging om op de hoogte te blijven van alle ontwikkelingen. Daarom brengen wij twee keer per jaar de Wetswijzigingskalender uit. Die brengt de belangrijkste wetswijzigingen voor de informatiehuishouding van publieke organisaties in kaart en laat zien wat ze betekenen voor mensen, processen, informatievoorziening en organisatie. Registreer voor de Wetswijzigingskalender 

Data, AI en technologie

Maak van AI niet langer een bijzaak 

Artificial intelligence (AI) ontwikkelt zich razendsnel. Steeds meer gemeenten experimenteren ermee of passen het al toe in hun werkprocessen. Neem de gemeente Breda die volop aan het experimenteren is met het gebruik van Copilot.

Martijn van Duijn
14 oktober 2025 – 11 min lezen
Data, AI en technologie

AI in het Sociaal Domein

Het Sociaal Domein verandert. De vraag naar ondersteuning vanuit de samenleving blijft groeien, wachtlijsten voor Wmo en Jeugdzorg lopen op en gemeenten staan voor de taak om met minder middelen meer impact te maken.

Gabrielle Rypma
6 april 2026 – 10 min lezen
Data, AI en technologie

Succesvol starten met AI begint bij het juiste vraagstuk

Steeds meer publieke organisaties verkennen de mogelijkheden van AI. Medewerkers experimenteren met ChatGPT, leveranciers presenteren nieuwe toepassingen en bestuurders vragen zich af welke rol AI kan spelen in de organisatie. Tegelijkertijd ontstaat vaak een praktische vraag: waar begin je?

Jos Poels
2 september 2026 – 17 min lezen
Download de whitepaper: Van pilots naar duurzame AI toepassing​
Deze introductie in Duurzame AI toepassing laat zien hoe publieke organisaties de stap maken van losse AI-experimenten naar een duurzame, verantwoorde sturing en werkwijze. Aan de hand van vier inzichten helpen we je een eerste stap te zetten. Vraag het artikel nu aan.
Naam(Vereist)

Wil je verder praten over AI in jouw organisatie?

Quarant ondersteunt publieke organisaties bij het identificeren van waardevolle AI-use cases, het beoordelen van haalbaarheid en risico’s en het ontwikkelen van een aanpak die aansluit op de dagelijkse praktijk. Neem contact op voor een verkennend gesprek of bekijk onze kennisartikelen over AI, informatiemanagement en digitale transformatie.

Consultant
Martijn van Duijn
Met een brede blik help ik gemeenten navigeren in het complexe digitale landschap. Ik neem mensen enthousiast en gedreven mee in de verandering, met aandacht voor zowel de techniek als de mens. Hierdoor werken oplossingen niet alleen goed op papier, maar maken ze ook verschil in de praktijk.