AI-ready informatiehuishouding 

Jarenlang was het uitgangspunt overzichtelijk. Het zaaksysteem stond centraal. Daar vormden we dossiers. Daar archiveerden we. En andere applicaties? Die moesten er vooral netjes op aansluiten. Dat model begint te knellen. Organisaties gebruiken steeds meer specialistische applicaties. Medewerkers werken daarnaast dagelijks in omgevingen als Teams en SharePoint. Informatie ontstaat dus overal. Toch proberen we die informatie nog vaak naar één centrale plek te brengen. De vraag is of dat nog wel de slimste route is.

Datum
2 november 2026
Auteur
Jos van den Berg
Diensten
Data, AI en technologie
Leestijd
10 min
Pagina delen:

Als alles naar één systeem moet

In de praktijk zien we dat de grenzen van het centrale model steeds zichtbaarder worden. Hoe meer applicaties we koppelen aan één centraal archiveringssysteem, hoe groter de technische complexiteit. Koppelingen moeten worden ontwikkeld, beheerd en aangepast. En ondertussen wordt ook de gebruiker geconfronteerd met extra handelingen en soms omslachtige werkwijzen. Daar moeten we vanaf. Informatie is er om inwoners en medewerkers te helpen. Niet om hen extra werk te bezorgen. Daarom ligt de toekomst wat ons betreft niet in nog meer koppelingen naar één centrale archiefplek. We moeten informatie goed beheren in de applicaties waarin mensen daadwerkelijk werken.

Archiveren by design blijft het uitgangspunt

Het uitgangspunt van zaakgericht werken is nog steeds sterk: archiveren by design. Informatie wordt tijdens het proces vastgelegd en beheerd, zonder dat archiveren achteraf een aparte handeling wordt. In de praktijk vraagt dat echter vaak om een samenspel van meerdere systemen. Medewerkers voeren hun werk uit in een vakapplicatie, Teams of SharePoint, terwijl informatie voor archivering naar het zaaksysteem moet. Dat vraagt om koppelingen, maar leidt ook tot extra handelingen en soms omslachtige werkwijzen. De bedoeling blijft dus goed, maar de uitvoering kan eenvoudiger. Archiveren by design betekent wat ons betreft daarom steeds meer: informatie goed beheren in de applicatie waarin het werk daadwerkelijk plaatsvindt.

De markt beweegt al die kant op

Dit is niet alleen een toekomstbeeld. De markt is al een tijd bezig de archiveringsfunctie dichter naar de bron te brengen. Leveranciers van vakapplicaties voegen functionaliteit toe waarmee informatie binnen de eigen applicatie gedurende de levenscyclus kan worden beheerd. Denk aan metadata, bewaartermijnen, selectie en vernietiging en voorzieningen om informatie uiteindelijk duurzaam te kunnen bewaren. Daarmee ontstaat een andere situatie. Een vakapplicatie ondersteunt niet alleen het primaire proces, maar kan ook een steeds groter deel van het informatiebeheer voor zijn rekening nemen. RMA-functionaliteit verschuift daarmee als het ware van het centrale archiefsysteem naar de applicatie waarin het dossier ontstaat en wordt gebruikt. Tegelijkertijd zien we oplossingen ontstaan die informatie uit verschillende bronsystemen kunnen ontsluiten en transformeren naar een vorm die geschikt is voor opname in een e-depot. Waarom zouden we een compleet dossier dan eerst vanuit een vakapplicatie naar een zaaksysteem verplaatsen, als we het in de vakapplicatie goed kunnen beheren en uiteindelijk rechtstreeks kunnen overbrengen? Dan wordt een veel directere route mogelijk: van bronapplicatie naar e-depot. Het zaaksysteem hoeft daarmee niet langer het centrale archiveringsstation tussen allerlei applicaties en het e-depot te zijn. Niet de informatie hoeft naar het archiefsysteem. De archiveringsfunctie beweegt naar de informatie toe.

Het zaaksysteem verdwijnt niet

Betekent dit het einde van het zaaksysteem? Nee. Maar zijn rol verandert wel. Een zaaksysteem blijft waardevol voor korte, strak gestructureerde processen waarin zaakgericht werken echt iets toevoegt. Denk bijvoorbeeld aan gestandaardiseerde producten en diensten voor inwoners. Maar het zaaksysteem hoeft niet langer automatisch de plek te zijn waar uiteindelijk álle informatie van de organisatie terechtkomt. Dat is een fundamentele omslag. We gaan van één centraal archiveringssysteem naar informatiebeheer als functie binnen een landschap van applicaties. De vraag is dan niet meer hoe we alle informatie in het zaaksysteem krijgen. De vraag is hoe we informatie goed beheren in de applicatie waarin deze ontstaat en wordt gebruikt.

Als we een documentmanagementsysteem zo inrichten dat classificatie, metadata, bewaartermijnen, autorisaties en vernietiging goed zijn geregeld, kan informatiebeheer veel dichter bij het dagelijkse werk plaatsvinden.
Jos van den Berg
Consultant bij Quarant

Ook Teams en SharePoint horen daarbij

Diezelfde gedachte geldt voor generieke werkomgevingen. Veel medewerkers maken documenten, werken samen en bouwen dossiers op in Teams en SharePoint. Vanuit de klassieke gedachte verplaatsen we belangrijke informatie vervolgens naar een andere omgeving om deze daar te archiveren. Maar ook hier kunnen we het omdraaien. Als we een omgeving als SharePoint zo inrichten dat classificatie, metadata, bewaartermijnen, autorisaties en vernietiging goed zijn geregeld, kan informatiebeheer veel dichter bij het dagelijkse werk plaatsvinden. De medewerker werkt dan in de omgeving die bij het werk past. Het informatiebeheer regelen we zoveel mogelijk vanuit de inrichting. Samenwerken, dossieropbouw en archiveren groeien zo naar elkaar toe.

En wat maakt AI dan mogelijk?

Een AI-ready informatiehuishouding gaat uiteindelijk niet over archiveren. Het gaat over wat we met goed beheerde informatie kunnen doen. Denk aan een medewerker die bij een inwoner aan tafel direct via AI de juiste informatie uit verschillende bronnen krijgt, zonder eerst op zijn telefoon in een zaaksysteem te zoeken. Of aan samenwerking met netwerkpartners, waarbij AI helpt om snel de juiste en toegankelijke informatie bij elkaar te brengen. Daarvoor moet de informatie wel op orde zijn. AI moet kunnen herkennen welke informatie bij elkaar hoort, wat actueel is en welke informatie gebruikt mag worden. Daarom verandert ook onze ontwerpvraag: Niet: “Naar welk centraal systeem moeten we onze informatie brengen?” Maar: “Hoe zorgen we dat de juiste informatie op het juiste moment beschikbaar is voor de inwoner en de medewerker?” Dat is voor ons een AI-ready informatiehuishouding: niet meer zoeken naar informatie in systemen, maar informatie die naar jou toe komt op het moment dat je haar nodig hebt.

De AI routekaart

De inzet van AI vraagt meer dan alleen nieuwe technologie. Het vraagt om keuzes, richting en een aanpak die past bij jouw organisatie. Met de AI Routekaart van Quarant krijg je inzicht in waar je staat, welke kansen er liggen en welke stappen nodig zijn om AI verantwoord en effectief in te zetten.

Lees hoe jouw organisatie grip krijgt op AI en zet de volgende stap met de AI Routekaart van Quarant.

Dienstverlening en klantgericht werken

Nextcloud als stap naar meer digitale autonomie

Digitale autonomie en digitale soevereiniteit staan steeds hoger op de agenda van publieke organisaties. Vragen over gegevensopslag, afhankelijkheid van leveranciers en controle over digitale voorzieningen worden steeds relevanter.

Martine van Lieshout
16 september 2026 – 10 min lezen
Data, AI en technologie

AI-adoptie, is technologie het probleem bij de implementatie van AI in organisaties?

Organisaties investeren fors in AI. Toch blijft de opbrengst regelmatig achter bij de verwachtingen. De oorzaak ligt zelden bij de technologie. AI-adoptie wordt vooral bepaald door gedrag, vaardigheden, kennisdeling en leiderschap binnen de organisatie.

Jos Poels
14 september 2026 – 7 min lezen
I&A organisatie op orde

Data soevereiniteit: stapsgewijs richting een autonome toekomst

Data soevereiniteit: stap voor stap richting een autonome toekomst   Hoeveel grip heb jij nog op je data? Weet je waar alles precies staat, kun je…

René Wanders
9 oktober 2025 – 11 min lezen

Meer informatie?

Stel je vraag aan Jos. Hij denkt graag met je mee!

Consultant
Jos van den Berg
Om te voorkomen dat alles wat gemeenten willen oppakken net niet, of maar half gebeurt, is een uitgekiende strategie nodig om focus aan te brengen. Daar ligt zowel een uitdaging voor veel gemeenten als mijn expertise. En hiervan kríjg ik niet alleen enorm veel energie, ik geef dit ook terug.