Van coalitieakkoord naar betere informatievoorziening
Terugblik op de Quarant-kennissessie van 9 september 2026
Nieuwe raden, nieuwe colleges, nieuwe akkoorden: 2026 is het jaar waarin gemeenten hun koers voor de komende vier jaar vastleggen. Hoog tijd voor de vraag die ons de hele zomer bezighield: krijgt informatievoorziening daarin eigenlijk een plek? Op 9 september kwamen i-adviseurs en informatiemanagers van verschillende gemeenten bij Quarant samen om die vraag te beantwoorden, en om bij te praten over alles wat er sinds de zomer landelijk is gebeurd. Een avond met interessante cijfers, mooie discussies en veel herkenning aan tafel.
De gemeentelijke akkoorden door de molen
Voor de analyse verzamelden we vrijwel alle beschikbare coalitieakkoorden en onderzochten we hoe gemeenten spreken over informatievoorziening. Het algemene beeld is dat digitalisering inmiddels een vanzelfsprekend onderdeel van de bestuurlijke agenda is, maar meestal breed en pragmatisch wordt beschreven. Onderwerpen als informatiebeveiliging, privacy, informatiebeheer en openbaarheid komen vooral aan bod wanneer ze direct raken aan betrouwbaarheid, dienstverlening of wettelijke verplichtingen. Landelijke ontwikkelrichtingen, zoals de Nederlandse Digitaliseringsstrategie, Common Ground en het federatief datastelsel, zijn nog nauwelijks herkenbaar in de politieke koers. Tegelijk leggen veel gemeenten wel een duidelijke verbinding tussen informatievoorziening, toegankelijke dienstverlening en de menselijke maat. Digitalisering wordt dus vooral als middel gepositioneerd, en nog beperkt als zelfstandig bestuurlijk vraagstuk met een herkenbare portefeuille en langetermijnvisie.
Niet de politieke kleur, maar de schaal
De analyse laat geen overtuigend verband zien tussen de politieke kleur van een gemeentebestuur en de aandacht voor informatiemanagement. Verschillen hangen sterker samen met de schaal en uitvoeringskracht van de organisatie. Grote gemeenten beschrijven thema’s als privacy, AI en digitale dienstverlening doorgaans uitgebreider en meer in onderlinge samenhang. Zij beschikken vaker over specialistische kennis en ruimte om ontwikkelingen te vertalen naar bestuurlijke ambities. In kleinere gemeenten blijven passages vaker algemeen of gekoppeld aan een concrete opgave. Dat betekent niet dat informatievoorziening er minder belangrijk is, maar wel dat capaciteit en positionering bepalen hoe zichtbaar het onderwerp in een akkoord wordt. De belangrijkste opgave is daarom niet politiek van aard, maar organisatorisch: hoe geef je ook met beperkte mensen en middelen een duidelijke plek aan de digitale randvoorwaarden van gemeentelijke ambities?
Aan de slag
Na de cijfers gingen de deelnemers in groepen uiteen met een simpele vraag: moeten we eigenlijk wel willen dat het IV-gehalte van de akkoorden stijgt? Het antwoord was genuanceerder dan verwacht. Niet altijd informatievoorziening om de informatievoorziening, maar haakjes zoeken bij de thema’s die bestuurders wel raken: veiligheid, dienstverlening, bedrijfscontinuïteit en de grote maatschappelijke opgaven. In betere woorden: zaadjes planten, het liefst in ritmes.
De groepen liepen de vier momenten langs waarop een i-adviseur invloed heeft: vóór de verkiezingsprogramma’s, tijdens de formatie, zodra portefeuillehouders en commissieleden bekend zijn, en gedurende de zittingsperiode. Juist dat laatste leverde de meeste praktijkvoorbeelden op. Vanuit Lelystad klonk het advies om bij raadsvergaderingen aanwezig te zijn en relaties op te bouwen met raadsleden en schaduwfractieleden; in Nieuwkoop pakken ze dat weer anders aan. Over urgentie ging een mooie metafoor rond: als de vlammen aan je broekspijpen staan, wordt er harder gedanst. Een ander mooi idee wat geopperd werd is om informatiemarkten te organiseren om bestuurders een kijkje in de keuken te geven bij verschillende afdelingen, of bij ondernemers.
Common Ground zet stappen
Na de pauze schakelden we naar de landelijke agenda. Common Ground verschuift van architectuurvisie naar collectief eigenaarschap: besluitvorming in drie etappes (informerend op de ALV van 30 september, besluitvormend in december en financieel in juni 2027), een regieorganisatie per 1 januari 2028 en alle gemeenten aangesloten in 2032. De reactie uit de zaal was eerlijk: top of mind is het niet. Onze dienstverlening scoort goed genoeg, zo klonk het, dus fors investeren is intern lastig uit te leggen. Tegelijk raakt het iedereen die nu een nieuwe architectuur uitrolt.
AI gaat harder dan we kunnen bijbenen
Het AI-nieuws van de afgelopen weken: agents die in je browser meekijken en handelingen overnemen, waarmee klassieke RPA er ineens ouderwets uitziet. Tot de verbeelding sprak vooral het verhaal van duizenden AI-agents die in een afgesloten testomgeving contact met elkaar zochten en met een stemming besloten om samen een groot AI-dataplatform te hacken. Hier weten we van, maar als je twee mieren in je keuken ziet, is jouw probleem niet die twee mieren.
Bij gemeenten zien we beleidsregels die buiten de managementlaag nauwelijks leven, veel schaduw-AI en losse pilots zonder samenhangend plan. Daarom werken we met drie sporen tegelijk: organisatie, mens en proces. Zet je maar op één spoor stappen, dan loopt het ergens vast. Verbieden werkt niet, je moet handvatten bieden om binnen de zelf besloten kaders aan de slag te kunnen. Medewerkers vragen na inspiratiesessies zelf om trainingen. Intranet en podcasts bereiken vooral de mensen die het toch al interessant vinden. En de praktische rem is lastig te vinden: Indien je systemen gaat verbieden, kan men altijd nog op de eigen telefoon of laptop verder.
Van wettenlijst naar veranderagenda
Gemeenten krijgen een stortvloed aan wetgeving over zich heen, en de reflex is om van iedere wet een apart project te maken. Draai het om: begin niet bij de wet, maar bij de gemeente die je wilt zijn. Wie over de wetten heen kijkt, ziet steeds dezelfde vijf thema’s terugkomen, van transparantie en vertrouwen tot samenwerking in ketens. Aan tafel werd dat doorgetrokken naar risicogestuurd werken: spreek met je bestuurders af welk risicoprofiel bij jullie past, vóór het incident in plaats van erna.
En waar staat onze data eigenlijk?
Honderd procent soeverein wordt Europa voorlopig niet, en dat is geen ramp, maar het verhaal is wel tastbaar geworden: de Cloud & AI Development Act koppelt dataklassen aan SEAL-niveaus en de meeste gemeentelijke data vraagt minimaal SEAL-2. Microsoft 365 zoals de meeste gemeenten het nu gebruiken is SEAL-1. Drie acties zijn daarmee al opportuun: breng je architectuur in kaart, vraag je SaaS-leveranciers waar jouw data staat en neem soevereiniteitseisen op in je eerstvolgende aanbesteding. Klein experimenteren met een digitaal alternatief voor de werkplek is de verzekeringspremie.
Wat nemen we mee?
Weinig concrete aandacht voor informatievoorziening in de akkoorden hoeft geen probleem te zijn, zolang de i-functie tussentijds zaadjes kan planten. Dat vraagt wel externe gerichtheid, traditioneel niet de sterkste kant van ons vakgebied. Common Ground wordt concreet en AI gaat harder dan we kunnen reguleren: het blijven interessante tijden!
Kennisatelier AI & Ethiek: een terugblik
Tijdens het Kennisatelier AI & Ethiek op 4 februari kregen deelnemers inzicht in wat AI is en hoe de technologie zich ontwikkelt. AI blijkt minder ongrijpbaar dan vaak gedacht en vraagt om gerichte vaardigheden, zoals effectieve prompting.
Kennissessie Nederlandse Digitaliseringsstrategie op de bestuurstafel
Tijdens de kennissessie De Nederlandse digitaliseringsstrategie op de bestuurstafel op 8 april 2026 werd gewerkt aan de woonopgave vanuit samenhang tussen NDS en de invulling daarvan. Door prioriteiten uit de NDS te verbinden aan concrete vraagstukken ontstonden scherpe inzichten, sterke presentaties en een helder handelingsperspectief. De avond toonde hoe je prioriteiten uit de NDS bespreekt met het bestuur en met informatiemanagement de opgave sneller aanpakt.
Kennissessie “i naar het hart” van de organisatie
Tijdens de Externe kennissessie I naar ’t hart stond één vraag centraal: wat betekent het écht om informatisering in het hart van de organisatie te plaatsen? Geen theoretisch betoog, maar een open en scherp gesprek over keuzes, spanning en verantwoordelijkheid in publieke organisaties.
De AI routekaart
De inzet van AI vraagt meer dan alleen nieuwe technologie. Het vraagt om keuzes, richting en een aanpak die past bij jouw organisatie. Met de AI Routekaart van Quarant krijg je inzicht in waar je staat, welke kansen er liggen en welke stappen nodig zijn om AI verantwoord en effectief in te zetten.
Wil je verder praten over AI in jouw organisatie?
Nieuwsgierig geworden, of wil je hier met je eigen organisatie op doorpakken? We denken graag vrijblijvend met je mee.
