Vergroot je verandervermogen – of wacht je tot de soep overkookt?

Hoe groot is het verandervermogen van jouw organisatie?

Want Zonnedam is natuurlijk niet de enige gemeente die zich overweldigd voelt door grote hervormingen als digitalisering, participatie-eisen en het aankomende ravijnjaar. De vraag is ook niet óf verandering komt, maar of je als organisatie in staat bent een groot verandervermogen blijvend te organiseren. Dit verslag van de kennisavond biedt inzichten en handvatten om ook in jouw gemeente krachtige stappen te zetten om verandering actief het hoofd te bieden.

Sterk verandervermogen is geen toeval

Onderzoek naar veranderkunde, zoals uitgewerkt in het model van Homan (vrij naar Pettigrew & Whipp, 1993), laat zien dat verandervermogen geen toeval is. Het ontstaat door een samenhangende aanpak waarin strategie, leiderschap en de organisatiecultuur elkaar versterken. Veranderen is geen kwestie van plannen maken, maar van een dynamisch proces. Wat vraagt dat van een organisatie?

• Blik op de omgeving: voortdurend signaleren welke ontwikkelingen spelen en hoe die de organisatie beïnvloeden.
• Sterk leiderschap: richting geven, het goede verhaal vertellen en verandering actief op de agenda zetten.
• Betrokken medewerkers: eigenaarschap creëren en mensen meenemen in de verandering.
• Van strategie naar actie: zorgen voor een duidelijke vertaalslag naar de praktijk.
• Samenhang in initiatieven: niet versnipperen, maar zorgen voor een logische volgorde en focus.

Tijdens deze kennissessie met de gemeente Zonnedam werd al snel duidelijk: organisaties die hun verandervermogen versterken, doen dat niet toevallig. Ze maken bewuste keuzes en zorgen voor een samenhangende aanpak. Waar die ontbreekt, wringt het – en dat werd in de praktijk direct zichtbaar.

Verdiepende sessie: 5 voorwaarden voor groter verandervermogen

De deelnemers gingen tijdens een verdiepende sessie in verschillende ruimtes aan de slag om dit model toe te passen voor Zonnedam. Sommige groepen doken in het model, terwijl anderen staand discussieerden bij een whiteboard. Vanuit de loungehoek klonk het grinnikend: “We zeggen al jaren dat we flexibeler moeten worden, maar elke verandering start nog steeds met een werkgroep en een beleidsnotitie.”

Binnen de groepen ontstonden scherpe discussies over vijf parameters van het model die werden toegepast op de eigen gemeente. De deelnemers schroomden hierbij niet om de vinger op de zeker plekken te leggen.

Strategische vooruitblik en sterk leiderschap

Eén groep besprak het belang van een proactieve blik op de omgeving. Gemeenten handen nu vaak reactief. “We reageren te veel op wat nú speelt, in plaats van strategisch vooruit te kijken,” merkte iemand op. Anderen knikten instemmend: “Echte wendbaarheid vraagt om scenario’s te verkennen voordat de urgentie toeslaat.” Even verderop draaide het gesprek om die andere belangrijke conditie: leidinggeven aan verandering. “Iedereen wil vooruit, maar niemand weet precies wie waar naartoe beweegt,” stelde een deelnemer. Veranderkracht vraagt niet alleen om richting, maar ook om inspirerend, daadkrachtig leiderschap.

Neem medewerkers mee

Bij de menselijke kant van veranderen viel op dat plannen vaak falen omdat medewerkers niet zijn meegenomen. “Je kunt een perfect plan hebben, maar als medewerkers het niet omarmen, gebeurt er niets,” merkte iemand terecht op. Hoe creëer je draagvlak? “Misschien moeten we speeddaten met een project,” grapte een collega, waarmee zij bedoelde dat betrokkenheid pas ontstaat als medewerkers actief worden meegenomen.

Zorg voor concrete actie en samenhang

Ook de verbinding tussen strategie en uitvoering werd besproken. Zonnedam had prima plannen, maar zonder een duidelijke vertaling naar de praktijk blijft verandering abstract. “We praten veel, maar zetten weinig om in actie,” klonk het. Tot slot werd de samenhang tussen projecten onder de loep genomen. “We moeten minder focussen op losse initiatieven en meer op de samenhang,” werd geconcludeerd. Want wie alles tegelijk wil, doet uiteindelijk niets goed.

Leer verandering actief sturen

Terug in de plenaire ruimte hingen de uitkomsten van de workshop aan de wand. De woordvoerders deelden inzichten, terwijl anderen knikten of kritische vragen stelden. “Niets doen is óók een veranderstrategie, maar geen goede,” zei iemand met een glimlach. “Dan loopt de boel in de soep en komt urgentie vanzelf. Maar wil je echt zo lang wachten?” Er werd gelachen, maar ook serieus over nagedacht. Het besef groeide dat verandervermogen niet alleen gaat over plannen maken, maar over het ontwikkelen van de vaardigheid om te veranderen. Gemeenten moeten niet alleen reageren op verandering, maar leren deze actief te sturen.

Veranderen wordt gemakkelijker als je het samen doet

Met een hapje en drankje tijdens de borrel werd er nog volop nagepraat. “Ik ga dit morgen meteen bespreken in mijn team,” zei iemand, terwijl een collega enthousiast reageerde: “Veranderen wordt een stuk makkelijker als je het samen doet.” En zo is het. Terwijl de laatste mensen het kantoor van Quarant verlieten, bleef één gedachte hangen: met een proactieve aanpak binnen handbereik, ziet Zonnedam de aankomende veranderingen een stuk positiever tegemoet. 

Key takeways

We kijken terug op een waardevolle, bijzonder interactieve kennissessie. Voor de volledigheid de key takeaways nog even op een rij:

• Verandervermogen hangt samen met flexibiliteit, weerbaarheid, intrinsieke motivatie om te veranderen, aansluitende belangen, doelbinding, vertrouwen en veiligheid, en een cultuur ontwikkelen waarin altijd sprake is van verandering, met daarin ook inspirerend leiderschap.
• De competentie veranderen moeten we beter ontwikkelen in onze gemeenten!
• Niets doen is ook een veranderstrategie: hierdoor loopt de boel in de soep en komt er echt urgentie! Maar wil je zolang wachten…?
• Gedrag is de algemene deler waarop je bij het vergroten van je verandervermogen wilt sturen.
• Zowel organisatie als individu kent verandervermogen!
• Visie/missie; van strategie naar uitvoering met een cascaderende (trapsgewijze) methodiek
• Eigenaarschap; neem medewerkers mee in de plannen en ga speeddaten met een project!

Gemeenten staan voor grote uitdagingen in hun informatiehuishouding. Voor I&A-teams betekent dit dat nieuwe kennis snel moet worden opgepakt. Tijdens de 9 Kennisateliers leer je de essentie van procesgericht werken, informatiemanagement, digitale samenwerking en AI, praktisch, actueel en direct toepasbaar.

meer informatie & inschrijven